दोलखाको राजनीतिक इतिहास लेखिँदा पशुपति चौलागाईंको नाम छुटाउन सकिँदैन । उनी केवल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) का नेता मात्र थिएनन्, गाउँ गाउँमा संगठन निर्माण गर्ने, कार्यकर्तालाई जोड्ने र जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने जनप्रिय राजनीतिक व्यक्तित्व थिए ।
दोलखाको काभ्रे मैनापोखरी हाल बैतेश्वरबाट सुरु भएको उनको राजनीतिक यात्रा संघर्ष, विचार र जनविश्वासको यात्राका रूपमा स्थापित भयो । वामपन्थी आन्दोलन कमजोर र चुनौतीपूर्ण अवस्थामा रहेका बेला उनले संगठन विस्तारमा सक्रिय भूमिका खेले । गाउँका सामान्य किसान, मजदुर र युवालाई राजनीतिमा सहभागी गराउँदै उनले एमालेको आधार निर्माण गरे ।
पार्टीभित्र उनी अनुशासित, स्पष्ट वक्ता र जिम्मेवार नेताका रूपमा चिनिन्थे । कार्यकर्तासँगको सम्बन्ध औपचारिकभन्दा पारिवारिक जस्तै थियो । जनताका समस्या सुन्ने, स्थानीय आवश्यकतालाई विकास योजनासँग जोड्ने र राजनीतिक नेतृत्वलाई जनताको जीवनसँग जोड्नुपर्ने उनको सोच थियो ।
केन्द्रीय राजनीतिमा उनको उचाइ बढ्दै जाँदा उनी नेकपा एमालेका केन्द्रीय सदस्य बने । त्यसपछि बागमती प्रदेशसभा सदस्यको जिम्मेवारीमा पुगे । तर पद र शक्ति बढे पनि उनको व्यवहार बदलिएको थिएन । दोलखाका गाउँमा पुगेर जनतासँग घुलमिल हुने, विकास निर्माणका काम अनुगमन गर्ने र युवालाई अवसर सिर्जना गर्न प्रेरित गर्ने उनको शैलीले उनलाई अरू नेताभन्दा फरक बनायो ।
उनलाई विकासप्रेमी नेताका रूपमा चिनिनुको कारण पनि यही थियो । सडक विस्तार, शिक्षा, स्वास्थ्य र खेलकुद क्षेत्रमा उनले विशेष चासो दिएका थिए । दोलखामा खेलकुद गतिविधि विस्तार गर्नुपर्ने उनको सोचका कारण युवामाझ उनी अझ लोकप्रिय बने ।
तर २०७८ साल वैशाख २८ गते कोरोना संक्रमणका कारण उनको निधन भयो । महामारीले देश त्रसित बनेको बेला आएको त्यो खबरले दोलखालाई शोकमा डुबायो । राजनीतिक सहकर्मी, कार्यकर्ता र सर्वसाधारणले एक इमानदार तथा विकासमुखी नेता गुमाएको अनुभूति गरे ।
उनको निधनपछि पनि उनको नाम जनताको स्मृतिबाट हराएको छैन । “स्व. पशुपति चौलागाईं स्मृति फाउन्डेसन” स्थापना गरेर उनका सामाजिक र विकाससम्बन्धी सोचलाई निरन्तरता दिने प्रयास भइरहेको छ । फाउन्डेसनमार्फत विभिन्न सामाजिक कार्यक्रम, स्मृति कप खेलकुद प्रतियोगिता र युवा केन्द्रित गतिविधि सञ्चालन भइरहेका छन् ।
प्रत्येक वर्ष वैशाख २८ गते उनको स्मृति दिवस मनाइन्छ । २०८३ साल वैशाख २८ गते उनको पाँचौं स्मृति दिवस मनाइँदैछ । यो दिन दोलखामा केवल एक नेताको सम्झना मात्र होइन, विकास, विचार र जनताप्रतिको समर्पणको पुनः स्मरण पनि हुने गर्छ ।
राजनीतिमा धेरै नेता आउँछन् र जान्छन् । तर केही व्यक्तित्व यस्ता हुन्छन्, जसले पदभन्दा माथि उठेर जनताको मन जित्छन् । पशुपति चौलागाईं त्यस्तै नेता थिए, जसको राजनीतिक यात्रा अधुरो भए पनि उनको सम्झना अझै दोलखाका पहाड र जनताको मनमा जीवित छ ।
